Dutchbatter en Srebrenica overlevende samen op het toneel

De voorstelling Gevaarlijke Namen laat het drama van Srebrenica zien door de ogen van een overlevende én een Dutchbatter. Alma Mustafic was 14 toen haar vader Rizo in de genocide werd vermoord. Raymond Braat was 20, toen hij onder toeziend oog van Serviërs de mannen van de vrouwen scheidde, waarna de mannen werden gedood. In deze  voorstelling worden de getuigen nu eens niet als slachtoffers, maar als deskundigen gehoord. 

Nieuw perspectief

In Nederland wonen enkele honderden Dutchbatveteranen. De Bosnische gemeenschap telt ruim  60.000 zielen. Toch gaat het in ons land meestal over Dutchbat, als we over de genocide praten. Voor Dutchbat begint het verhaal pas in 1994. Voor Bosniakken begint het al in 1992: mannen verdwenen in concentratiekampen en veel vrouwen werden stelselmatig verkracht in speciaal daarvoor ingerichte ‘hotels’. Servische milities, ondersteund door het Joegoslavische Volksleger, probeerden Oost-Bosnië te zuiveren van alles wat geen Servisch bloed had. Serviërs die het opnamen voor hun niet-Servische buren liepen ook gevaar. Boy Jonkergouw kiest er nadrukkelijk voor om het verhaal te vertellen vanaf 1991, het jaar waarin Joegoslavië uit elkaar valt. 

Boy Jonkergouw: “Toen ik deze voorstelling probeerde te verkopen, zeiden sommige theaterprogrammeurs: ‘Srebrenica, dat weten we nu wel.’ Maar ik kon alleen maar voorstellingen vinden die het verhaal van Dutchbat centraal stellen. Meestal gaat het dan om Dutchbatters die uitleggen hoe machteloos ze waren. Helemaal waar, maar de overlevenden zitten niet te wachten op Dutchbatters die zich verdedigen. Zij zien liever dat ze vertellen wat ze destijds hebben gezien.”  

Schaamte, onverschilligheid en ontkenning 

“Ik schaam me gewoon heel erg. Vooral voor mijn onverschilligheid, toen’, vertelt Ray. “Het zal wel een overlevingsmechanisme zijn geweest, maar op het moment dat ik die mannen van de vrouwen scheidde, voelde ik er helemaal niks bij. Ik weet dat ik nog maar een kind was, eigenlijk, maar ik kan het mezelf maar moeilijk vergeven.” Alma: “De moord op mijn vader, dat is een gemis, een pijn die nooit over gaat. Daar leef ik mee. Waar ik niet mee kan leven, dat is de ontkenning van de genocide door Servië en de onverschilligheid in het westen. Ik wil dat deze voorstelling daar iets in verandert. Dat als we zeggen ‘dit nooit meer’ het ook echt nooit meer betekent.”

Authentiek

Acteurs Jolijn Henneman, Karen Sibbing en Mike Weerts spelen de voorstelling samen met Ray en Alma. Boy Jonkergouw schreef de voorstelling niet alleen. Boy: “Ik heb intensieve gesprekken met Ray en Alma gevoerd. Elk woord, elke zin van het script is authentiek. Het moet zo goed kloppen dat ze nergens het idee hebben dat ze iets moeten acteren.” Na de voorstellingen gaat de cast met het publiek in onder andere gesprek over handelingsperspectief: wat kunnen wij als gewone burgers doen om zulke gruwelijke gebeurtenissen te -helpen- voorkomen? 

Boy Jonkergouw regisseerde de voorstelling samen met Caroline van Leerdam. Vredesorganisatie PAX ontwikkelde lesmateriaal bij de voorstelling, met input van Dutchbatveteranen en nabestaanden ontwikkelt. Gevaarlijke Namen gaat op 16 september 2021 in première in theater Zuidplein in Rotterdam en maakt daarna een landelijke tournee. De actuele speellijst staat op:  https://www.25jaarsrebrenica.nl/speellijst/

Meer nieuws